W 1952 roku na dwóch krańcach kraju, przyszły na świat dwa konie wyścigowe, Nashua i Swaps. Konie te, w wyglądzie, własności, temperamencie i stylu biegania, stanowiły zupełne przeciwieństwo.
Nashua był pięknym masywnym gniadoszem, Swaps dużym jaskrawym kasztanem. Nashua był koniem Wschodu - prawdziwej potęgi wyścigowej, a jego właścicielem była arystokratyczna rodzina Woodwardów, dla której koń był częścią wystawnego życia. Swaps był „parweniuszem” z dalekiego Zachodu, bez koneksji, sławnych rodziców, a otaczali go prości kowboje.
Nashua był koniem leniwym i kapryśnym, o zmiennym nastroju i trudnym charakterze.
Swaps był przyjazny i chętny do współpracy, a jego trening był jak diament bez skazy. Wykonywał on swoją pracę bez zarzutu i zawsze robił to, czego od niego oczekiwano, a nawet więcej. Kiedy Nashua wymagał ponaglania, żeby dał z siebie wszystko, to, co najlepsze,to z kolei Swaps musiał być od tego wręcz powstrzymywany i to z wielką trudnością.
Było jednak coś, co łączyło te, tak bardzo różniące się od siebie, wierzchowce - oba konie posiadały nieziemski wręcz talent.
 
                                                            (img.photobucket.com)

Ta niesamowita para ścigała się obok siebie i ze sobą, dominując tory wyścigowe od Wschodniego do Zachodniego Wybrzeża. Te wyjątkowe konie wspólnie rozegrały 55 wyścigów, wygrywając, czy zajmując drugie miejsce w 50 z nich (zarabiając $2.137.465) i ustanawiając liczne rekordy na dystansie, od 6 do 16 furlongów. Nashua i Swaps ożywili wyścigowy świat połowy lat pięćdziesiątych przyciągając rzesze fanów na amerykańskie tory. Jako rywale spotkali się zaledwie dwa razy. Nikt nigdy nie dowiedział się, który z nich, tak naprawdę był lepszy.

                                                           (rootsweb.aucestry.com)

“Our only excuse was Swaps.”
Eddie Arcaro po przegranej Nashuy w Kentucky Derby w 1955 roku.  

Nashua reprezentował stadninę Belair w Maryland, dom wielu sławnych koni tj. Gallant Fox, czy Omaha. Był synem europejskiego czempiona Nasrullaha, konia porywczego, nieprzewidywalnego, cieszącego się złą sławą. Jego syn niektóre cechy musiał odziedziczyć właśnie po swoim sławnym tacie. Nashua był bardziej popularny niż inne konie z podobną karierą. W dużej części powodem tego był jego urok i męstwo to, że nigdy się nie poddawał. Ale przede wszystkim, tę wyjątkową sławę zawdzięczał swojej osobowości. „Jakby przekomarzając się rozgrywał własną grę i wydawało się, że specjalnie wygrywa o najmniejszy margines, jaki był tylko możliwy...” To oczywiście nie bawiło, ani jego trenera, ani dżokeja, „...ale miało dziwny urok dla telewizyjnej widowni, którą, tylko dwa lata wcześniej, oczarował jej pierwszy bohater, Native Dancer.” Matką Nashuy była Segula, córka Johnstowna, zwycięzcy Kentucky Derby i Belmont Stakes z 1939 roku, klacz ciesząca się dobrą opinią jako matka stadna. Tak więc Nashua miał wszelkie predyspozycje, aby osiągnąć sukces, jako koń wyścigowy. Tym bardziej, że jego trenerem był sławny „Sunny” Jim Fitzsimmons. Właściciel Nashuy, William Woodward Sr. planował wystawić go w Epsom Derby. Jednak po jego śmierci w 1953 roku, jego syn William Jr. porzucił plany zagranicznych podbojów.

                                                           Nashua (foto.z-abaut.com)

W tym czasie na pustynnym dalekim Zachodzie urodził się inny wielki czempion, Swaps. „Rekordy są ustanawiane po to, ażeby je łamać. Przynajmniej Swaps, podczas swoich wyścigów, to właśnie robił. Syn Khaleda łamał rekordy toru w całym kraju, na różnych dystansach, na dirtcie i trawie, pod ciężkimi wagami. I czasem, na drodze do swojego głównego celu, łamał też inne rekordy.” Właścicielem Swapsa był hodowca bydła w Arizonie Rex Ellsworth, a trenerem konia został jego przyjaciel z najdawniejszych lat, Mesh Tenney. W latach czterdziestych Ellsworth przeniósł się do Kalifornii i stworzył Imperium Koni Wyścigowych, jedno z najpotężniejszych, jakie widziano na Zachodzie. Jego pierwszym poważnym nabytkiem był koń hodowli irlandzkiej Khaled, syn angielskiego czempiona Hyperiona. Ellsworth nie miał specjalnych planów w związku z koniem i wysyłał do niego każdą swoją klacz, włącznie z nie zwyciężającą, z kontuzjowanym nadgarstkiem Iron Reward, w żyłach, której płynęła krew nieśmiertelnego Man o’ Wara.  Jej kasztanowy syn przyszedł na świat 1 marca na ranczo, blisko Ontario w Kalifornii. Konia zarejestrowano jako Swaps, od słowa „swap, “ czyli wymiana, wymieniać. Zdecydowano się na takie właśnie imię, po serii propozycji imion rzucanych na zmianę przez Ellswortha i Tenneya. Swaps reprezentował ideał Ellswortha, był duży, „szybki jak światło i zwinny jak kot.” Zarówno jego właściciel, jak i trener, uważali, że konie wyścigowe nie muszą być rozpieszczane (tzn. konie Wschodu), dlatego Swaps biegał często, nawet pomimo faktu, że nigdy nie był zupełnie zdrowy.
 
Eddie Arcaro nazwał go „najgorzej menażowanym koniem w historii.” Niektórzy dziennikarze, ludzi otaczających Swapsa, nazywali okrutnymi. Kalifornijski pisarz Oscar Otis napisał, „Oni nie byli okrutni. To, co każdego w nich irytuje, to było to, że traktowali Swapsa tak samo, jak zwykłego (choć wiodącego prym) konia. Dla nich, koń był koniem.” Do właściciela i trenera Swapsa ironicznie odnosiła się wschodnia prasa, traktując ich jak kowbojów, którymi zresztą byli. „Ale oni byli również profesjonalistami i przemienili konia z chronicznie obolałym kopytem w klasycznego zwycięzcę, wielokrotnego zdobywcę światowych rekordów i w jednego z najlepszych koni wyścigowych, jakiego kiedykolwiek widziano w Ameryce.”

                                                  Swaps z trenerem (foto.life.com)

Nashua i Swaps nosili na sobie najwybitniejszych dżokejów tamtych lat i jednych z największych w historii wyścigów, jeźdźcem Nashuy był Eddie Arcaro, Swapsa zaś, Bill Shoemaker. Nashua zadebiutował 5 V 1954 roku w Belmont Park. Swój debiut wygrał o 3 długości. W następnym wyścigu, w Juvenile Stakes, pokonał swojego głównego rywala z tego okresu, Summer Tana. W następnym wyścigu był drugi, ale pod innym dżokejem. W Grand Union Hotel Stakes, znów z Arcaro, wygrał o 1 i ¾ długości. Następny był Hopeful Stakes, gdzie ponownie wygrał z Summer Tanem. Jednak w Cowdin Stakes zwycięzcą był jego rywal. Nashua zmierzył się z Summer Tanem jeszcze raz, tym razem w Futurity Stakes i wygrał o głowę. Jako dwulatek Nashua zwyciężył sześć z ośmiu startów i ani razu nie zajął gorszej pozycji niż druga, zarobił $192.865. Pod koniec roku ogłoszono go Czempionem Dwuletnich Koni.

Tymczasem Swaps w wieku dwóch lat był dobrym koniem wyścigowym, ale nie takim, który porwałby tłumy. Wygrał trzy z sześciu startów. Zadebiutował 20 maja w Hollywood Park wygrywając o 3 długości. Następnie przybiegł trzeci w Westchester Stakes. Swój pierwszy wygrany wyścig typu stakes - Juvenile, rozegrał również w Hollywood Park i zwyciężył o 2 i ½ długości. Następnie znów był trzeci, w Haggin Stakes i skończył poza pieniędzmi w C.S. Howard Stakes. Po przerwie, 30 XII powrócił do wyścigów z Billem Shoemakerem w siodle. Wygrali o nos Amarillo Ranch Purse w Santa Anita Park. Swaps w wieku dwóch lat zarobił $20.950, a na Experimental Handicap, wśród koni swojej generacji, został uszeregowany na 46 miejscu. 

      
                 Nashua (foto.1- imagecache5.art.com, 2- belmontstakes.com, 3- life.com)

Nadszedł rok 1955. Trzyletni Nashua odniósł zwycięstwa na Florydzie, we Flamingo Stakes i w Derby. Następnie wziął udział w Wood Memorial Stakes, gdzie znów spotkał się z Summer Tanem. Ponieważ Arcaro był zawieszony, zastąpił go Ted Atkinson. Nashua wygrał desperackim zrywem na finałowych yardach. W swoim pierwszym starcie w wieku trzech lat Swaps łatwo wygrał San Vincente Stakes o 3 i ½ długości i to na błocie, ale woda spowodowała infekcję prawego przedniego kopyta. Tenney osuszał i leczył ropień i dwanaście dni później Swaps znów galopował. Ropień nie przeszkodził mu w wygrywaniu i tydzień po pierwszym galopie Swaps zwyciężył w Santa Anita Derby i to tylko w miesiąc po San Vincente. W tym wyścigu Shoemakera zastąpił Johnny Longden. Tym zwycięstwem Swaps otworzył sobie furtkę do Kentucky Derby. Tak więc Swaps wyruszył na Wschód, aby w Churchill Downs stawić czoła Nashule i Summer Tanowi. Tenney nie zatrzymał się w hotelu, zamiast tego, przez cały okres przygotowawczy do Derby spał w boksie ze Swapsem. Natychmiast pojawiły się nagłówki w gazetach, „Kowboj śpi z koniem!” Przed i w czasie Kentucky Derby, w wielkim rejwachu otaczającym Nashue i Summer Tana oraz ich rywalizację, Swaps pozostawał w cieniu, był wręcz ignorowany. Zaczęto bardziej go zauważać, kiedy wygrał przygotowawczy wyścig, Jefferson Purse, o 8 i ½ długości i to w czasie zbliżonym do rekordu toru. Faworytem w Derby był, cieszący się wielką popularnością Nashua.

                              
                                                      Swaps (foto.life.time)

A jednak, to jaskrawy kasztan z dalekiego Zachodu wygrał Derby, o 1 i ½ długości i w czasie 2: 01 4/5, tylko 2/5 sekundy gorszym od rekordu toru. Wkrótce po starcie Bill Shoemaker wysłał Swapsa na prowadzenie, jednak w szale oczekiwania na pojedynek Nashuy i Summer Tana, nikt za bardzo nie zwrócił na to uwagi. Na ostatnim zakręcie od prowadzących odpadł Summer Tan. Choć Nashua bardzo się starał, na finiszu nie mógł już dorównać Swapsowi. Po 81 latach, po Morvichu, drugi koń wyhodowany w Kalifornii zdobył Kentucky Derby! To zwycięstwo było tym bardziej niesamowite, ponieważ Swaps nie był zupełnie zdrowy, poprzez swoje wciąż nie zaleczone kopyto! To była pierwsza noc od dwóch tygodni, kiedy Tenney nie spał w boksie Swapsa. Zamiast tego, spał... w swoim samochodzie, zaparkowanym obok stajni, pozostawiając boks dla wyłączności Swapsa.

Kentucky Derby 1955 (zobacz film)

Zwycięzca Derby powrócił do domu do Kalifornii, pozostawiając Nashule kolejne dwie Korony. Powszechnie uważano, ze Swaps powinien próbować zdobyć „Triple Crown, “ jednak Ellsworth nie troszczył się o to, co myśleli i mówili inni. Po latach przyznał, „Te wyścigi wtedy nie znaczyły dla nas tak wiele. Ale jeśli byśmy wzięli udział w [wyścigach] Triple Crown, to on wygrałby je łatwo. Ne ma żadnych wątpliwości co do tego. ”Pod nieobecność Swapsa, Nashua bez najmniejszego problemu „zmiótł” Preakness Stakes i Belmont Stakes. W Preakness czasem 1: 54 i 3/5 ustanowił nowy rekord stakes. W Belmont wygrał aż o 9 długości. Był to jeden z najlepszych wyścigów w jego karierze. Następnie Nashua wygrał o 5 długości Dwyer Stakes, a potem Arlington Classic.

                                                                Nashua (foto.spileta.com)


Tymczasem Swaps rozpoczął świetną kampanię rozbijania rekordów i pokonywania starszych koni na Zachodzie. Wygrał Will Rogers Stakes o 12 długości! Następnie, 11 VI wziął udział w Californian Stakes, gdzie zmierzył się ze starszymi końmi, włączając Determine, zwycięzcę Kentucky Derby z poprzedniego roku. W tym wyścigu Swaps ustanowił "rekord świata" dla 1 i 1/16 mili w czasie 1: 40 i 2/5 (w następnym roku pokonał ten dystans w czasie 1: 39). Rekord ustanowił „jakby niedbale”, wydawało się, że tylko kentruje. Następnie, biegnąc frontowo, o 6 długości wygrał Westerner Stakes, choć na prostej Shoemaker z całej siły go spowalniał. Koń dokonał tego znów tylko swobodnie kentrując.

Telewizję, jak i fanów wyścigów konnych zainteresowała możliwość rozegrania pojedynku pomiędzy najlepszymi końmi w kraju. Również zwolennicy Nashuy chcieli rewanżu za porażkę swojego ulubieńca w Kentucky Derby. Ustalono, więc miejsce – Washington Park w Chicago, datę – 31 VIII i nagrodę - $100 000.Dziesięć dni przed pojedynkiem Swaps wziął jeszcze udział w prestiżowym wyścigu na trawie, American Derby w Chicago. Wygrał biegnąc frontowo, a czasem wyścigu 1: 54 i 3/5 i ustanowił nowy rekord toru, w dodatku będąc wstrzymywanym przez dżokeja. Wyrównał też amerykański rekord na trawie dla 1 i 3/16 mili. Był to jego dziewiąty wygrany wyścig z rzędu. Teraz cały wyścigowy świat czekał już tylko na pojedynek dwóch gigantów. 

                                                           Swaps (foto.spileta.com)


„Naszym jedynym wytłumaczeniem był Swaps.”*
Eddie Arcaro po przegranej Nashuy w Kentucky Derby w 1955 roku.



Tłumaczenie i opracowanie tekstu Katarzyna Gaworek
Współpraca Nova Racing   

BIBLIOGRAFIA 

NASHUA
Thoroughbred Champions. Top 100 Racehorses of the 20th Century The Blood-Horse, Inc. Lexington, Kentucky, 1999; Str. 96-97
Racing Through the Century The Story of Thoroughbred Racing in America By Mary Simon Bowtie Press Irvine, California, 2002; Str.  165-166
Wikipedia – Nashua (horse)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nashua_(horse)
Nashua, 1955 Horse of the Year
http://www.spiletta.com/UTHOF/nashua.html 

SWAPS
Thoroughbred Champions. Top 100 Racehorses of the 20th Century The Blood-Horse, Inc. Lexington, Kentucky, 1999; Str. 86-89
Racing Through the Century The Story of Thoroughbred Racing in America By Mary Simon Bowtie Press Irvine, California, 2002 ; Str. 165-166 i 170-171
Wikipedia – Swaps (horse)
http://en.wikipedia.org/wiki/Swaps_(horse)
Swaps, 156 Horse of the Year
http://www.spiletta.com/UTHOF/swaps.html
Swaps, by Ron Hale