Część 2 - Pojedynek 

“Swaps can beat Nashua at any distance from a half-mile to two miles.” *
Mesach Tenney, Hall of Fame trener Swapsa
 
“Nashua can beat Swaps doing anything.” *
“Sunny Jim” Fitzsimmons, Hall of Fame trener Nashuy


Przed pojedynkiem Swaps trenował na miejscu, na szybkim torze w Chicago.
Nashua odbywał treningi w Saratodze, gdyż Sunny Jim uważał, że lepiej konia trenować na północy stanu Nowy Jork, ze względu na głębsze oparcie dla kopyt, jakie daje tamtejszy tor. Powiedział, „Trenowanie w Saratodze powoduje, że koń jest w odpowiedniej formie. W tym wyścigu najistotniejsze jest, aby biec już od bramki startowej, a więc wygrywa koń w najlepszej kondycji.”
Dzień przed pojedynkiem, Swaps pokonał milę w czasie 1: 35. Trenował wtedy na ciężkim torze po dużym deszczu. Niestety, z powodu błota i wilgoci odnowiła się infekcja w jego kopycie. „Wieści o kłopotach Swapsa z nogą, o złym stanie jego kopyta, o krwi i paraliżującym bólu rozchodziły się przez cały rok”, choć na szczęście w rzeczywistości nie było aż tak źle.

                                                          Swaps (foto.life.com)

Jak napisał żartobliwie jeden dziennikarz, „Swaps miał najsławniejszą piętę od czasów Achillesa.”
Ellsworth bardzo chciał odłożyć wyścig, ale to był dzień zamknięcia Washington Park i tor zainwestował fortunę w promocję i reklamę. W końcu Ellsworth i Tenney zdecydowali zaryzykować zdrowie i wygraną swojego konia i podjęli decyzję o jego starcie.
Swaps pobiegł. Dzielnie dotrzymywał kroku Nashule, dopóki ból stał się nie do wytrzymania. Wtedy poddał się na prostej i przegrał o 6 i ½ długości. Był to jego jedyny przegrany wyścig w tym roku. Swaps biegł jako faworyt, tłum wybrał jego nie zdając sobie sprawy z całej sytuacji. Nashua wygrał w czasie 2: 04 i 1/5, znacznie wolniejszym od czasu Kentucky Derby - 2: 01 i 4/5, którym wygrał Swaps. Olin Gentry, zarządzający Darby Dan Farm, gdzie w późniejszym czasie przebywał Swaps, powiedział, „Lubiłem Rexa Ellswortha, ale nigdy nie wybaczę mu tego, ze pozwolił Swapsowi biec i zostać w taki sposób pokonany. On był tak obolały, że nie wiedział, gdzie postawić kopyto.”

Pojedynek Swaps & Nashua (zobacz film)

Swaps nigdy więcej nie skrzyżował wyścigowych dróg z Nashuą, ale ich dwukrotna rywalizacja na torze należy do najsławniejszych w historii amerykańskich wyścigów. Po pojedynku Swaps został poddany leczeniu i już do końca roku pozostał poza treningiem. Jako trzylatek wygrał osiem z dziewięciu startów.

Nashua jeszcze w tym samym roku biegł w Sysnoby Mile. Był to najgorszy wyścig w jego karierze, choć ukończył go jako trzeci. Następnie wygrał o 5 długości Jockey Club Gold Cup, wtedy jeszcze dwumilowy wyścig. W całym roku Nashua wygrał dziesięć z dwunastu startów i zarobił $752.550, czym ustanowił nowy rekord pojedyńczego sezonu.
Koniem Roku 1955 ogłoszono Nashuę. Został też Czempionem Trzyletnich Koni.
Nashua stał się cichą postacią w jednym z największych skandali XX wieku, kiedy to Woodward Jr. został zastrzelony w swoim domu. Po jego śmierci koń został sprzedany na aukcji. Zsyndykatowano go za rekordową cenę, $1.251.200, na czele syndykatu stał Leslie Combs II ze Spedthrift Farm. W ten sposób Nashua znalazł się na nagłówkach największych gazet, jako najdroższy koń świata, stał się pierwszym milionowym koniem w historii wyścigów. 


            
                                                       Nashua (foto.life.com) 

W dalszym ciągu pozostawał w treningu w stajni Fitzsimmonsa. Pierwszy start czteroletniego Nashuy w 1956 roku odbył się w Widener Handicap w Hialeah na Florydzie. Podczas treningów jeździec miał duży problem z powstrzymaniem konia, który tak bardzo był podekscytowany czekającym go wyścigiem. W Hialeah Nashua biegł przy rekordowej liczbie widzów - 42 tysiące, więcej niż kiedykolwiek przedtem widziano na którymkolwiek z torów Florydy. Tysiące fanów przybyło na tor tylko dla niego. I ten najbardziej upubliczniony koń tamtych czasów wygrał imponująco wśród ogłuszającego wrzasku kibiców.
Po biegu, stuosobowy tłum odprowadził go do stajni, a ich bohater wydawał się „kochać każdą minutę tego pochodu.”
 
                         
                                                         Nashua (foto.life.com)

Po tym triumfie Nashua został drugim koniem, który przekroczył milion dolarów w zarobku. Następnie, w Gulfstream Park Handicap po raz pierwszy w karierze Nashua przybiegł poza płatnym miejscem. Nie poszło mu również w Grey Lay Handicap, skończył piąty. W następnym wyścigu, w Camden Handicap wygrał o 2 długości i przewyższył Citationa w zarobku, co uczyniło z niego wiodącego konia pod względem sumy zarobionych pieniędzy. W kolejnych startach, Carter Handicap i Metropolitan Handicap, Nashua skończył poza płatnym miejscem. Za to wygrał o ponad długość Suburban Handicap i o 3 i ½ długości Monmouth Handicap, w tym ostatnim niósł wagę 129 funtów. Następnie był drugi w Woodward Stakes. Na koniec, po raz drugi z rzędu wygrał Jockey Club Gold Cup z nowym amerykańskim rekordem 3: 20 i 2/5.

                                                           Nashua (foto.life.com)

Jako czterolatek Nashua wygrał sześć z dziesięciu startów. Karierę zakończył z 22 zwycięstwami w 30 wyścigach, cztery razy był drugi, raz trzeci, tylko trzy razy znalazł się poza płatną pozycją. Nashua przewyższył też rekord Citationa, zarabiając $1.288.565.

Tymczasem Swaps w 1956 roku był nawet lepszy niż rok wcześniej.
W wieku trzech lat był supergwiazdą, jako czterolatek był absolutnym potworem, był „monstrum talentu wyścigowego.” Przez cały rok nękały go problemy z kopytem, które wciąż nie zostało całkowicie wyleczone, ale pomimo to, biegał znacznie szybciej od innych koni i co więcej, biegał szybciej niż on sam kiedykolwiek przedtem. „Ścigając się na trzech nogach, dzielny koń niósł 130 funtów do zwycięstwa w ośmiu gonitwach ustanawiając cztery rekordy świata i wyrównując inne.”

                                                           Swaps (foto.life.com)        


Swaps poprostu elektryzował swoimi biegami. Wygrał osiem z dziesięciu wyścigów, a w siedmiu z nich ustanowił, czy tez wyrównał, rekordy szybkości na dystansie, od jednej do 1 i 5/8 mili! 
William H.P. Robertson w „Historii Wyścigów Konnych w Ameryce” napisał, że lato Swapsa 1956 roku było „najbardziej zdumiewająca wystawą szybkości w historii.”
Po sześciomiesięcznej przerwie Swaps znów mógł biegać. Wygral L.A. County Fair Handicap, gdzie niósł wagę 127 funtów. Ponieważ koń nie był wystarczająco zdrowy na Santa Anita Handicap, przetransportowano go na Floryde. W Broward Handicap w Gulfstream Park ścigał się, po raz pierwszy niosąc 130 funtów (przynajmniej 15 funtów więcej od rywali). Przybiegł pełną sekundę szybciej od rekordu toru i czasem 1: 39 i 3/5 ustanowił rekord świata dla 1 mili i 70 yardów.

                                                             Swaps (foto.spileta.com)
 
Następnie Swaps powrócił do Kalifornii. W Californian Stakes Shoemaker "odpuścił sobie" ostatni furlong, przez co koń przegrał. „W swoich następnych pięciu wyścigach Swaps zaprezentował taki pokaz, jakiego nigdy nie widziano od czasów biegów Man o’ Wara w 1920 roku.” Ustanowił trzy nowe rekordy świata, wyrównał jeden rekord świata i trzy razy pobił rekord toru.
9 czerwca w Argonaut, pod waga 128 funtów Swaps, czasem 1: 33 i 1/5, złamał rekord toru o 1 i 3/5 sekundy i pobił rekord świata ustanowiony przez Citationa dla 1 mili. Następnym wyścigiem, 23 czerwca, był Inglewood Handicap. Nawet będąc silnie "spowalnianym" przez dżokeja, Swaps wygrał o 2 i ¾ długości i czasem 1: 39 ustanowił rekord świata dla 1 i 1/16 mili.
Jego czas nie został pobity przez więcej niż ćwierć wieku.
Również i milę biegł w rekordowym czasie, 1: 32 i 3/5. W tym wyścigu i w następnych pięciu Swaps niósł wagę 130 funtów. 4 lipca biegł w American Handicap. Pod koniec wyścigu Swaps znów był ściągany przez Shoemakera i dlatego, czasem 1: 46 i 4/5, zdołał „tylko” pobić rekord toru i wyrównać rekord świata dla 1 i 1/8 mili.

                                                     Swaps (foto.trotting-horse.com)

Dziesięć dni później w Hollywood Gold Cup dzielny koń znów pobił rekord toru, tym razem dla 1 i ¼ mili, biegnąc w ogłuszającym czasie 1: 58 i 3/5, czas ten był o pełną sekundę szybszy od rekordu toru i tylko o 2/5 sekundy gorszy od rekordu świata. Następnie, 25 lipca Swaps biegł w Sunset Handicap (1 i 5/8 mili). Swój frontowy wyścig wygrał o ponad 4 długości. W późniejszych latach jego dżokej Bill Shoemaker wspomniał ten bieg, jako tak niesamowity i niewiarygodny, że aż ciarki przechodziły mu po plecach.  „Jedno można przyjąć, że koń z szybkością, jaką ma Swaps, byłby wyczerpany biegnąc trzynasto-furlongowy maraton. Zamiast tego Shoemaker wałczył z taką energią i chęcią walki, że jego mocne ręce i plecy były wręcz obolałe od powstrzymywania konia. Czas? Następny rekord świata!” Koń przybiegł w czasie 2: 38 i 1/5, a rekord toru pobił aż o 2 i 2/5 sekundy.

Swaps the Racehorse Tribute (zobacz film)

Następnie Swapsa przetransportowano do Chicago na Arch Ward Memorial Handicap w Washington Park. To był tylko ten jedyny raz w całej karierze, kiedy ukończył bieg poza pieniędzmi, skończył przedostatni. Biegł na miękkim torze, nieodpowiednim dla jego obolałego kopyta.
Dziewięć dni później, 3 września, w Washington Park Handicap Swaps ścigał się po raz ostatni. Jego rywal, Smmer Tan, niósł wagę mniejsza aż o 15 funtów, jednak Swaps swobodnie wyminął go na zakręcie i pierwszy finiszował do mety. Jego czas na 6 furlongow, 1: 07 i 4/5, był o 2/5 sekundy szybszy od rekordu świata na tym dystansie. Swaps skończył milę w czasie 1: 33 i 2/5 ustanawiając rekord toru. Czas ten był 1/5 sekundy wolniejszy od jego własnego rekordu świata, ale wciąż był szybszy niż poprzedni rekord świata, ustanowiony przez Citationa w Golden Gate Mile.

                                                           Swaps (foto.life.com)

Swapsa przetransportowano do Atlantic City na United Nations Handicap. Z treningu powrócił z bólem w prawej przedniej nodze, w której odnowił się ropień. Skreślono go z wyścigu, a ropień znów trzeba było osuszać i leczyć. Zamiast tego wyścigu wyznaczono mu Washington, D.C. , International w Laurel Park.9 X 1956 roku.
Niestety podczas rutynowego treningu w Garden State, kariera Swapsa niespodziewanie osiągnęła kres. Obecni na torze usłyszeli, jakby wystrzał z pistoletu...
Prześwietlenie odsłoniło dwie linie pęknięć w prawej tylnej nodze. Na nogę nałożono delikatny gips. Podczas rekonwalescencji w boksie Swaps zdołał w jakiś sposób ponownie się zranić łamiąc gips i powiększając pęknięcia, aż do stawu pęcinowego i w ten sposób przekształcając standardowe leczenie w walkę na śmierć i życie. Nogę znowu włożono w gips, ale tym razem mocny, podparty przez metalowe pręty, podwiązane pod kopytem. Jego weterynarz, William Miller powiedział krótko i stanowczo, „Jeśli zrobi jeden fałszywy ruch, jest skończony.”

                                 Pomnik Swapsa na torze w Hollywood Park (foto.life.com)

Życie Swapsa uratował trener Nashuy, James Fitzsimmons. Zmontował on specjalny temblak, który przesłał do Kalifornii. Temblak zawieszono na pułapie i podciągnięto na nim konia, dzięki czemu mógł uwolnić kończynę od dźwigania ciężaru ciała. Wielki koń dobrze tolerował leczenie i spokojnie znosił wszelkie zabiegi, był inteligentny, spokojny i cierpliwy. Stracił ponad 300 funtów, zachował jednak przyjacielskie usposobienie. Nie wystąpiły komplikacje, koń „pokonał niewielkie szanse, “ które mu dawano i 27 XI można go było zdjąć z temblaka.
Swaps został emerytowany z zarobkiem $848.900, mniej tylko od Nashuy, Citationa i Stymie. Wygrał 19 z 25 startów, dwa razy był drugi i tyle samo trzeci. Wreszcie przyznano mu najbardziej zaszczytny tytuł - został Koniem Roku 1956. 

                                                       Swaps (foto.i.cdn.turner.com

Tysiące fanów przywitało Swapsa na lotnisku w Kalifornii, kiedy ten wrócił do domu. „Podczas gdy Europa uważała Ribota za najlepszego konia świata, w USA Swaps był pierwszy w amerykańskich sercach. ” Historyk Joe Estes napisał: „Swaps był najlepszym koniem na świecie, i z wielkim prawdopodobieństwem, najlepszym koniem, jaki kiedykolwiek postawił kopyto na torze wyścigowym.” Zaś dziennikarz Morton Cathro zauważył: „Ta łatwość, z którą on ustanawiał te rekordy świata, idąc do przodu, biegnąc frontowo i mówiąc do zobaczenia, i tym, bardziej czy mniej, upokarzając swoich przeciwników – wszystkie [te zwycięstwa osiągnął] na przekór powracającej infekcji kopyta, która naprawdę nigdy całkowicie nie została wyleczona... spójrzcie na te wykresy – w wielu jego wyścigach, gdzie ustanowił rekordy świata, on był przytrzymywany [przez dżokeja]. On był tak, tak bardzo widowiskowy, efektowny i tak dominujący.” 

Swaps... (zobacz film)

Przez pierwszy sezon kariery hodowlanej Swaps przebywał na ranczo Ellswortha w Kalifornii. Po jego ostatnim wyścigu John Galbreath kupił polowe udziałów w koniu za $1 mln. Teraz jego żona wykupiła drugą polowę, za następny $1 mln.  i Swaps ponownie został wysłany na Wschód, tym razem juz ostatecznie.
Następne dziesięć sezonów przebywał na farmie Galbreathow - Darby Dan kolo Lexington w Kentucky.
W 1966 roku, w wieku 15 lat Swaps został zsyndykatowany (jeden udział w koniu wynosił $20 tys.) i przeniesiony do Spendthrift Farm, gdzie przebywał ostatnie pięć sezonów.
Mieszkał w boksie obok swojego dawnego rywala, Nashuy.
Jako reproduktor Nashua udowodnił wartość swojej ceny. W przeciwieństwie do Nasrullaha przekazywał potomstwu więcej wytrzymałości niż szybkości, a to dzięki wpływowi linii matki, a zwłaszcza wpływowi jej ojca, Johnstowna.
Nashua był ojcem 77 zwycięzców stakes, włączając klacze, Shuvee i Bramalea (obie zwyciężyły Coaching Club American Oaks). Był ojcem takich koni jak: Diplomat  Way, Good Manners, i Noble Nashua, który zwyciężył Marlboro Cup w 1981 roku. Nashua zyskał sławę jako „broodmare sire,“ jego córki urodziły 122 zwycięzców stakes, w tym czempiona Roberto (przez córkę Bramalee). Jednak jako ojciec matek, swój najbardziej trwały ślad pozostawił jako dziadek Mr. Prospectora (przez córkę Gold Digger).

                                                      Nashua (foto.triplestables.com)

Swaps poradził sobie z dobrym startem jako reproduktor. Niestety w późniejszych latach nie zachował wcześniejszych sukcesów. Jako ojciec pozostawił po sobie zwycięzcę Kentucky Derby i Belmont Stakes, dwie klacze - czempionki i synów, którzy zawiedli w utrzymaniu jego imienia żywego w męskiej linii. Jego pierwszy „zbiór” włączał Primonettę, Czempionkę Handicapu Klaczy 1962 roku oraz Matkę Stadną (Broodmare) Roku 1978. Z trzeciego „zbioru” Swapsa wywodziła się „żelazna” klacz Affectionately, zwana Królową Królowych (Queen of Queens), która była czempionką w wieku dwóch i pięciu lat. Wprowadzono ją do „Hall of Fame,” znalazła się też na liście najwybitniejszych koni, wydanej przez magazyn BloodHorse, zajęła tam 81 miejsce. W tym „zbiorze” wyróżnił się też zwycięzca Kentucky Derby i Belmont Stakes z 1963 roku, Chateaugay.
Swaps w sumie był ojcem 35 zwycięzców stakes, włączając innych dobrych "biegaczy", jak konie - No Robbery i Eurasian, oraz klacze - Irish County i Fix the Date. Jego córki urodziły takich, godnych uwagi „lekkoatletów”, jak: Personality, Koń Roku 1970 (przez córkę Affectionately), klacz Numbered Account (przez córkę Intriguing) i klacz Alma North (przez córkę Spaws Arrow).

                                                         Swaps (foto.z.about.com)

Swaps został zeutanazowany w listopadzie 1972 roku, w wieku 20 lat, w Spendthrift Farm i tam też został pochowany. Trzynaście lat później jego szczątki zostały złożone w ogrodzie muzeum Kentucky Derby w Churchill Downs, w miejscu jego najsławniejszego zwycięstwa, 100 yardów od linii finiszowej. W 1981 roku pismo „Thoroughbred of California” zadało czytelnikom pytanie, którego z koni, wyhodowanych w stanie Kalifornia, uważają za najlepszego. Zdecydowanym, a właściwie miażdżącym, zwycięzcą został Swaps. Jak pisali fani: „On był największym koniem wyścigowym, jakiego Kalifornia kiedykolwiek widziała, [prowadzi] 10 długości przed jakimkolwiek innym koniem, a może i 15,” „Był większy niż życie, był jak Man o’ War.” Określano go terminami: nieśmiertelny, cudowny, zdumiewający, nieporównywalny.
Pomimo pojawienia się, w późniejszych pokoleniach, gwiazd hodowli kalifornijskiej tj. Tiznow, Snow Chief, General Challenge, Big Red,  do dziś zajmuje pierwsze miejsce w sercach Kalifornijczyków, „choć w fizycznym znaczeniu odszedł dawno temu, nadal pozostaje żywy.”

Nashua dożył 30 lat. Odszedł w 1982 roku, pochowano go w Spendthrift Farm. Popularność Nashuy też nie wygasła wraz z końcem kariery wyścigowej. Przez swoją długą działalność hodowlana ten duży gniady koń stal się „magnatem turystyki w Kentucky.” Do „Hall of Fame” Nashuę wprowadzono w 1965 roku, Swapsa rok później, w 1966 roku.
Na cześć tych niezwykłych koni rozgrywane są gonitwy - Nashua Stakes na Aquedukcie i Swaps Stakes w Hollywood Park, gdzie też temu wyjątkowemu czempionowi postawiono statuę.
Na liście – 100 Najwybitniejszych Koni Wyścigowych XX wieku, opublikowanej przez tygodnik BloodHorse, Nashua uszeregowany został na miejscu 24, Swaps zaś na miejscu 20.   

                                             Grobowiec Nashuy (foto.tbheritage.com)




„Swaps może pokonać Nashuę na każdym dystansie od pół mili do dwóch mil.” *
Mesach Tenney, Hall of Fame trener Swapsa 

“Nashua może pokonać Swapsa nie robiąc nic.” *
“Sunny Jim” Fitzsimmons, Hall of Fame trener Nashuy



Tłumaczenie i opracowanie tekstu Katarzyna Gaworek
Współpraca Nova Racing   

BIBLIOGRAFIA 

NASHUA
Thoroughbred Champions. Top 100 Racehorses of the 20th Century The Blood-Horse, Inc. Lexington, Kentucky, 1999; Str. 96-97
Racing Through the Century The Story of Thoroughbred Racing in America By Mary Simon Bowtie Press Irvine, California, 2002; Str.  165-166
Wikipedia – Nashua (horse)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nashua_(horse)
Nashua, 1955 Horse of the Year
http://www.spiletta.com/UTHOF/nashua.html 

SWAPS
Thoroughbred Champions. Top 100 Racehorses of the 20th Century The Blood-Horse, Inc. Lexington, Kentucky, 1999; Str. 86-89
Racing Through the Century The Story of Thoroughbred Racing in America By Mary Simon Bowtie Press Irvine, California, 2002 ; Str. 165-166 i 170-171
Wikipedia – Swaps (horse)
http://en.wikipedia.org/wiki/Swaps_(horse)
Swaps, 156 Horse of the Year
http://www.spiletta.com/UTHOF/swaps.html
Swaps, by Ron Hale