Właściwości buforowe pasz w profilaktyce choroby wrzodowej

dr Joe Pagan

dr Clarissa Brown-Douglas

Kentucky Equine Research

źródło: Pacemaker, czerwiec 2008 r.

                                                                                   (foto.Nova)

Dziewięćdziesiąt procent koni wyścigowych cierpi na chorobę wrzodową. Ostatnie badania wskazują jednak, że w przypadku koni w chowie stajennym karmionych sianem z lucerny następuje istotna poprawa.

Właściwości pasz, polegające na przeciwdziałaniu zmianom poziomu pH w żołądku, odgrywają ważną rolę z zapobieganiu chorobie wrzodowej u koni. Zdolność ta /do powstrzymywania zmian poziomu pH/ nazywana jest właściwościami buforowymi. Siano z lucerny, zapewniając lepsze właściwości buforujące w porównaniu do siana z traw, okazuje się być skuteczne w redukowaniu dolegliwości wrzodowych u koni.

Choroba wrzodowa bardzo często występuje u koni sportowych, dotykając ponad 90% koni wyścigowych oraz 60% koni pokazowych. Najczęściej wrzody występują w górnej części końskiego żołądka, która jest bezgruczołowa.

Pierwotnie wrzody te powstają na skutek przedłużającego się kontaktu tkanki z kwasem żołądkowym. W przeciwieństwie do gruczołowej części żołądka konia, górna jego połowa nie posiada wyściółki śluzowej i nie wydziela dwuwęglanów. Jedyna ochrona tej części żołądka przed działaniem kwasu żołądkowego i pepsyn związana jest z wydzielaniem śliny i właściwościami buforowymi pasz.

Częste występowanie choroby wrzodowej u koni sportowych jest wynikiem działania człowieka związanego ze sposobem ich żywienia i użytkowania. Z kolei u koni nieużytkowych utrzymywanych w chowie pastwiskowym wrzody są o wiele mniej powszechne.

Konie wykształciły się jako zwierzęta wędrujące po pastwiskach, posiadające układ pokarmowy przystosowany do ciągłego pobierania paszy. Zadawanie ziarna lub długie okresy bez pobierania paszy prowadzą do wzmożonego wytwarzania kwasu żołądkowego przy jednocześnie nieadekwatnej produkcji śliny. Ponadto wytwarzanie lotnych kwasów tłuszczowych w wyniku fermentacji ziarna w żołądku, w szczególności kwasu masłowego, powoduje, że nabłonek bezgruczołowy jest bardziej narażony na szkodliwe działanie kwasu.

Kwas żołądkowy jest wydzielany przez organizm konia stale, bez względu na to, czy jest on karmiony czy też nie. PH soku żołądkowego koni niepobierających przez kilkanaście godzin pożywienia zostało określone na poziomie 2.0, lub niższym. Tymczasem w przypadku koni, którym zapewniono ciągły swobodny dostęp do siana z tymotki poziom ten jest zdecydowanie wyższy. Wysoki wskaźnik pH u koni karmionych sianem powinien występować od momentu, w którym spożycie paszy stymuluje produkcję śliny.

Niemieccy badacze dokonali pomiarów ilości śliny wyprodukowanej przez konie, które jadły siano lub ziarno, albo pasły się. Jeśli były karmione sianem lub świeżą trawą wytwarzały dwa razy więcej śliny niż gdy zadawano im paszę opartą na ziarnie.

Badanie działania różnych rodzajów siana

Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że rodzaj siana zadawanego koniom ma istotny wpływ na neutralizację kwasu i występowanie choroby wrzodowej.

Badacze z Uniwersytetu Tennessee przedstawili studium, w którym sześć koni żywionych było albo sianem z lucerny i paszą treściwą, albo sianem ze stokłosy bezostnej, lecz bez dodatku paszy treściwej. Przypuszczano, że ze względu na wzmożoną produkcję lotnych kwasów tłuszczowych oraz zmniejszone wydzielanie śliny w porównaniu do koni karmionych wyłącznie sianem z trawy, dieta oparta na sianie z lucerny i paszy treściwej częściej będzie wywoływała wrzody.

Nieoczekiwanie badacze ci odkryli, że żywienie sianem z lucerny i paszą treściwą zwiększyło poziom pH soku żołądkowego oraz zredukowało częstotliwość występowania dolegliwości wrzodowych śluzówki, w porównaniu do stosowania diety opartej na sianie ze stokłosy bezostnej. Wydzielanie śliny nie było poddane pomiarom, ale wskazano, że właściwości buforowe siana z lucerny i/lub paszy treściwej były większe niż w przypadku siana z trawy.

Bardziej aktualne badania z Uniwersytetu Texas A&M wskazują, że różnica zaobserwowana w studium Uniwersytetu Tennessee wynikała z rodzaju zadawanego siana. W studium prowadzonym przez badaczy z Texasu występowanie choroby wrzodowej zostało porównane u koni karmionych granulatem i sianem z trawy bermudzkiej lub z lucerny. Próbę przeprowadzono z wykorzystaniem 24 roczniaków rasy quarter horse (w wieku 12-16 miesięcy). Próba przebiegała w ciągu dwóch 28-dniowych okresów rozdzielonych 21-dniową przerwą, podczas której żadna z diet nie była stosowana.

Na początku badań przeprowadzono badania endoskopowe. U każdego konia określono stopień dolegliwości wrzodowych, wykorzystując do tego system stopniowania z rankingiem, począwszy od 0 (nienaruszony nabłonek bez oznak owrzodzenia) do 4 (penetracja błony podśluzowej).

Konie zostały przypisane do jednej z dwóch grup żywieniowych w sposób zapewniający analogiczny ranking stopnia dolegliwości wrzodowych w obu grupach. Pierwsza grupa koni była karmiona paszą złożoną z siana z nadmorskiej trawy bermudzkiej i granulatu w proporcjach wagowych 1:1. Drugiej grupie koni zadawano paszę złożoną z siana z lucerny i granulatu, również w proporcjach wagowych 1:1. Konie zostały umieszczone na niewielkich beztrawiastych padokach i poddane reżimowi treningowemu przy wykorzystaniu maszyny - przez 3 dni w tygodniu.

Pod koniec pierwszego 28-dniowego okresu powtórzona została gastroskopia. Następnie konie zostały odstawione na pastwisko - bez reżimu treningowego, gdzie pasły się oraz były dokarmiane tym samym granulatem – 1,8 kg na każdego konia. Po 21 dniach spędzonych na pastwisku powtórzono badanie gastroskopowe i ponownie wprowadzono dietę (tj. konie z pierwszej grupy miały stosować dotychczasową dietę koni z grupy drugiej i odwrotnie).

Stopień dolegliwości wrzodowych był znacząco niższy dla koni z grupy siana z lucerny niż dla koni żywionych sianem z nadmorskiej trawy bermudzkiej. W grupie koni karmionych sianem z lucerny u 12 zasadniczo nie wykryto owrzodzeń w porównaniu z linią bazową, a u 11 ranking wyniósł 2 lub 3. U 11 koni z rankingiem powyżej 0, u wszystkich pojawiła się poprawa, o co najmniej dwa stopnie na diecie lucernowej. U jednego z 12 koni bez owrzodzeń rozwinęły się wrzody, gdy był karmiony lucerną.

Dla kontrastu, z 12 koni karmionych sianem z nadmorskiej trawy bermudzkiej, które miały wynik większy niż 0, u 5 zaobserwowano poprawę, ale tylko u 2 większą niż o dwa stopnie. Spośród 12 koni z wyjściowym wynikiem 0, które były żywione nadmorską trawą bermudzką, jedynie 3 pozostały wolne od choroby wrzodowej, a u 7 wrzody rozwinęły się osiągając ranking 2 lub większy.

Pośród koni karmionych podczas pierwszego okresu nadmorską trawą bermudzką, rankingi nie zmieniły się znacząco pomiędzy końcem pierwszego okresu i końcem okresu przerwy, natomiast rankingi koni karmionych podczas okresu pierwszego sianem z lucerny były zdecydowanie wyższe po okresie przerwy niż pod koniec okresu pierwszego.

Żywienie sianem z lucerny zmniejszyło rankingi u koni cierpiących na wrzody i zapobiegło chorobie u 11 z 12 koni (92%) karmionych lucerną, które wrzodów nie miały. Co się tyczy żywienia sianem z nadmorskiej trawy bermudzkiej, tylko u 25% (3 z 12) koni bez symptomów owrzodzenia, które karmione były sianem z nadmorskiej trawy bermudzkiej, nie wykryto postępowania choroby. Co więcej, u koni, które początkowo karmione były sianem z lucerny, odnotowano znaczące pogorszenie się stanu w czasie okresu przerwy.

Właściwości buforowe

Siano z lucerny posiada większe właściwości buforowe w porównaniu do siana z trawy bermudzkiej z kilku powodów. Po pierwsze, lucerna zawiera więcej protein i wapnia, które neutralizują kwasy żołądkowe. Ponadto ściany komórkowe lucerny zawierają pewne niestrawne składniki takie jak lignina, co daje jej większe właściwości buforujące niż trawom.

We wczesnych latach 80-ych badacze wykazali, że ściany komórkowe lucerny mają o wiele większe właściwości buforowe niż ściany komórkowe tymotki lub owsa.

Kilka lat później inni naukowcy mierzyli w warunkach laboratoryjnych właściwości buforowe 52 pasz, aby ustalić stopień tych właściwości dla różnych rodzajów pasz. Właściwości buforowe były najniższe dla pasz energetycznych, średnie dla pasz niskobiałkowych i pasz trawiastych, a najwyższe dla pasz wysokobiałkowych oraz pasz opartych na roślinach strączkowych.

Właściwości buforowe pasz są podstawowym czynnikiem w zapobieganiu chorobie wrzodowej u koni. Siano z lucerny okazało się skuteczne w redukowaniu dolegliwości wrzodowych u koni, ponieważ w porównaniu do siana z traw zapewnia lepsze właściwości buforujące. Niestety, wysoki udział siana z lucerny nie jest pożądany w przypadku koni wyścigowych ze względu na niekorzystny wpływ wynikający z dużej zawartości białka.

Konieczne są dalsze badania, aby zidentyfikować inne pasze charakteryzujące się wysokimi właściwościami buforowymi, które posiadają jednocześnie bardziej korzystny skład pokarmowe.

SPOSÓB, W JAKI LEPSZE W PORÓWNANIU DO SIANA Z TRAW WŁAŚCIWOŚCI BUFOROWE SIANA Z LUCERNY REDUKUJĄ ORAZ PRZECIWDZIAŁAJĄ CHOROBIE WRZODOWEJ

Tłumaczenie i opracowanie Joanna Majewska.